Małe miasto we współczesnej literaturze polskiej

21 maja 2018 r. Godz.18.30,  siedziba Stowarzyszenia Prawo do Miasta Różana 12

Wykład prof. zw. dr hab. Przemysława Czaplińskiego „Małe miasto we współczesnej literaturze polskiej”

Mamy w dupie małe miasteczka?

Znany cytat z wiersza powstałego ponad 60 lat temu (Andrzej Bursa, „Sobota”) jest w tym miejscu pewnym nadużyciem, na tyle jednak efektownym, że wartym grzechu. Wydawać by się mogło, że kontekst i motywacje powstania wiersza nie mają nic wspólnego z okolicznościami dla których małe miasta i miasteczka stają tematem godnym uwagi dziś. Czy dla krakowianina Bursy temat „małe miasteczko” był tylko symbolem zakłamanej propagandy wrednego PRLu, jak obecnie uczą w szkołach? Czy domyślnie i stereotypowo postrzegane jako zapyziałe, szare, obleśne i martwe, samo w sobie nie wywoływało awersji u tego rodzonego mieszkańca królewskiego miasta? Czy my dziś nie „mamy w dupie małych miasteczek” z tych samych powodów?

Pytanie – jacy „my”....?

Chodzi o to „my”, które jest głównym adresatem krajowego, mainstreamowego przekazu informacji masowej. Ten adresat to człowiek metropolitalny, mieszkaniec/mieszkanka jednego z wielkich miast, w których dzieją się Rzeczy-Naprawdę-Ważne. I tylko w nich. Reszta świata jest na swój niewidzialna i niesłyszalna. Chyba że mają tam miejsce zdarzenia nadzwyczajne, klęski żywiołowe, potworne zbrodnie, spotkania na szczycie albo cuda. Małomiasteczkowa prowincja pojawia się z rzadka w przekazie masowym jako tło Spraw Wyższej Wagi, jako np. lokalizacja więzień CIA, przy okazji obrony Rospudy albo Puszczy Białowieskiej.

Tymczasem poza 20 największymi miastami w Polsce, a łącznie miast jest niespełna 930, mieszka dwa razy więcej rodaków (ok. 16 mln) niż w miastach największych (ok. 8 mln). Z tego ponad 500 miast, a raczej właśnie miasteczek liczy mniej niż 10 tys. mieszkańców. Pozostała ludność żyje na wsi, jakkolwiek całkiem niemała część tych „wsi” to osiedla podmiejskie, często z typową, miejską zabudową wielorodzinnych bloków.

Polskie serce bije więc przede wszystkim na „prowincji”, głównie w miastach średnich, małych i miasteczkach i w części na wsi. Głos tej prowincji miał znaczenie rozstrzygające dla wyników cyklu kilku ostatnich wyborów powszechnych. Kartka wyborcza okazała się jedynym skutecznym i widzialnym masowym zachowaniem prowincji. Zaskoczone metropolie do dziś nie rozumieją zaistniałego stanu rzeczy, na pewno nie tylko w tym politycznym jego wymiarze.

My, w metropoliach, mało co wiemy o małomiasteczkowej „prowincji”, traktowanej z wyższością i odrobiną (?) pogardy. Mamy jakieś wakacyjne strzępy stereotypowych, co nie znaczy w całości fałszywych informacji o jej degradacji. O tym, że nie ma tam cywilizacji w postaci poczty, posterunku policji, dojeżdżających autobusów, nie mówiąc o placówkach oświatowych, kulturalnych i służby zdrowia. Że trzęsie nią proboszcz z lokalnym biznesem i szwagrem posła, a sprzedajna publiczna władza samorządowa jest na ich usługi. Jeszcze mniej mamy pojęcia o tym, kim jest Polak spoza metropolii, z małego miasta, kiedy jest u siebie – co myśli, co czuje, czego chce, jakie ma wyobrażenia o świecie. Stąd wyborczy i powyborczy przewlekły szok.

Chcemy zapytać jak współczesna polska literatura piękna opowiada dziś małe miasto. Może się okazać, że jest ona źródłem przekazu najbardziej wiarygodnym i pojemnym, przy ubóstwie innych (media). Że tylko literatura jest w stanie przybliżyć nas do rozumienia i poczucia małych miasteczek, w których dziś „bije serce Polski”...

 


Andrzej Bursa Sobota

 

Boże jaki miły wieczór / tyle wódki tyle piwa / a potem plątanina / w kulisach tego raju / między pluszową kotarą / a kuchnią za kratą

czułem jak wyzwalam się / od zbędnego nadmiaru energii / w którą wyposażyła mnie młodość

możliwe / że mógłbym użyć jej inaczej / np. napisać 4 reportaże / o perspektywach rozwoju małych miasteczek

ale

.......mam w dupie małe miasteczka

.......mam w dupie małe miasteczka

.......mam w dupie małe miasteczka

Kontakt

  • Tomasz Jefimowicz
  • 609 11 54 10
  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
    Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.